KUALA LUMPUR – Kehangatan sambutan Hari Raya Aidilfitri sering kali sinonim dengan kepelbagaian juadah tradisional yang menyelerakan. Namun, disebalik kemeriahan tersebut, pakar pemakanan mengeluarkan amaran keras agar masyarakat tidak menjadikan bulan Syawal sebagai ‘pesta makan’ yang boleh mengundang padah kepada kesihatan jangka panjang.
Meskipun hidangan seperti ketupat, rendang, dan lemang merupakan simbol kemenangan selepas sebulan menjalani ibadah puasa, pengambilan yang tidak terkawal boleh mencetuskan pelbagai komplikasi kesihatan, terutama dalam kalangan mereka yang sudah mempunyai penyakit sedia ada.
Menurut Pakar Pemakanan dari Jabatan Pemakanan, Fakulti Perubatan dan Sains Kesihatan, Universiti Putra Malaysia (UPM), Prof. Dr. Norhasmah Sulaiman, cabaran utama yang dihadapi masyarakat adalah kegagalan mengawal nafsu makan sebaik sahaja Ramadan berakhir.
Semasa Ramadan, corak pemakanan adalah lebih teratur dari segi masa dan kuantiti. Namun, suasana Aidilfitri yang dipenuhi dengan tradisi rumah terbuka sering kali menyebabkan individu terdedah kepada hidangan yang mempunyai ketumpatan tenaga yang sangat tinggi.
“Kita sering terleka apabila berhadapan dengan makanan yang tinggi lemak tepu, gula, dan garam. Masalah utama bukan sekadar jenis makanan tersebut, tetapi kekerapan kita mengambilnya sepanjang hari ketika berkunjung ke rumah saudara-mara dan rakan-rakan,” jelas beliau dalam satu kenyataan baru-baru ini.
Amaran pakar ini bukan sekadar peringatan kosong. Data daripada Tinjauan Kebangsaan Kesihatan dan Morbiditi (NHMS) 2023 mendedahkan statistik yang cukup membimbangkan: sebanyak 54.4 peratus populasi dewasa di Malaysia kini dikategorikan sebagai berlebihan berat badan atau obes.
Prof. Dr. Norhasmah menegaskan bahawa gabungan pengambilan kalori berlebihan dan penurunan drastik dalam aktiviti fizikal semasa cuti perayaan mencipta keadaan yang dikenali sebagai ‘keseimbangan tenaga positif’. Keadaan ini menyebabkan tenaga yang tidak digunakan disimpan sebagai lemak dalam badan, sekali gus meningkatkan risiko:
- Diabetes Mellitus (Kencing manis)
- Penyakit Kardiovaskular (Jantung)
- Hipertensi (Tekanan darah tinggi)
Sementara itu, Profesor Pemakanan daripada Fakulti Sains Pemakanan, Universiti Kebangsaan Malaysia (UKM), Prof. Dr. Ruzita Abd Talib, menyatakan bahawa pengambilan kalori semasa Aidilfitri boleh meningkat sehingga dua ke tiga kali ganda berbanding hari biasa.
Faktor budaya juga memainkan peranan besar. Menurut beliau, mentaliti di mana ‘tuan rumah mesti menjamu dan tetamu mesti rasa’ sering kali memaksa tetamu makan secara berlebihan walaupun sudah kenyang.
“Lebihan kalori yang konsisten, walaupun hanya untuk tempoh tiga hingga lima hari pertama raya, sudah cukup untuk menyumbang kepada kenaikan berat badan yang signifikan jika tidak diimbangi dengan senaman,” tambah beliau.
Bagi memastikan sambutan Aidilfitri kekal ceria tanpa menjejaskan kesihatan, pakar mencadangkan beberapa langkah praktikal yang boleh diamalkan:
- Amalkan Konsep ‘Suku Suku Separuh’: Gunakan panduan Pinggan Sihat Malaysia dengan mengisi separuh pinggan dengan sayur dan buah, manakala suku bahagian untuk protein dan suku lagi untuk karbohidrat.
- Kecilkan Saiz Hidangan (Portion Control): Ambil makanan dalam kuantiti yang kecil untuk merasa, bukannya untuk kenyang secara melampau di setiap rumah yang dikunjungi.
- Hadkan Pengambilan Kuih Raya: Pilih satu atau dua jenis kuih sahaja dan elakkan mengunyah snek secara berterusan sepanjang perbualan.
- Hidrasi dengan Air Kosong: Jadikan air kosong sebagai pilihan utama sebelum dan selepas makan bagi membantu mengawal selera serta mengelakkan pengambilan air manis berlebihan.
- Jangan Datang Dalam Keadaan Terlalu Lapar: Mengisi perut dengan makanan ringan yang sihat sebelum ke rumah terbuka dapat mengelakkan kita daripada ‘terbabas’ ketika melihat hidangan utama.
Aidilfitri seharusnya menjadi medan untuk meraikan kemenangan spiritual dan memperkukuh ikatan persaudaraan. Pakar mengingatkan bahawa kesan daripada kegagalan mengawal pemakanan semasa raya bukan sahaja dirasai pada timbangan berat badan, tetapi juga pada beban sistem kesihatan negara.
“Nikmati juadah dengan penuh kesyukuran tetapi biarlah bersederhana. Raya hanya beberapa hari, tetapi kesannya terhadap kesihatan boleh berpanjangan seumur hidup jika kita tidak berhati-hati,” pesannya.
