Kuala Lumpur, El Sky News — Siapa sangka, syarikat minyak nasional Malaysia, PETRONAS, yang pada awal penubuhannya banyak belajar daripada Pertamina Indonesia, kini muncul sebagai gergasi tenaga bertaraf dunia.
Pada awal 1970-an, Malaysia baru sahaja mencapai kemerdekaan dan tidak mempunyai pengalaman luas dalam menguruskan industri minyak dan gas. Ketika itu, Pertamina dianggap sebagai antara syarikat minyak terbesar dan paling berpengaruh di Asia Tenggara — menjadi rujukan utama bagi negara jiran termasuk Malaysia.
Namun, kisah dua syarikat ini mengambil haluan yang berbeza.
Permulaan: Malaysia Belajar daripada Indonesia
Apabila Petronas ditubuhkan pada 17 Ogos 1974 di bawah kepimpinan Tun Abdul Razak Hussein, Malaysia mengambil pendekatan berhati-hati. Malaysia ketika itu mencontohi model pengurusan minyak Pertamina, termasuk sistem perkongsian hasil (Production Sharing Contract) yang digunakan di Indonesia.
Petronas menghantar wakil untuk belajar terus daripada Pertamina, memerhati cara negara jiran itu menguruskan kekayaan petroleum mereka. Namun, tidak lama selepas itu, muncul krisis besar di Pertamina — dikenali sebagai Pertamina Gate.
Pada tahun 1975, Pertamina dilanda skandal kewangan besar yang melibatkan pengarah utamanya, Ibnu Sutowo. Laporan mendakwa wujud penyelewengan hampir RM10 bilion, disertai dengan campur tangan politik dan kepentingan peribadi dalam pengurusan syarikat.
Akibatnya, Pertamina tenggelam dalam hutang luar negeri besar, dan reputasi syarikat itu merosot teruk. Skandal ini turut memberi tamparan kepada ekonomi Indonesia ketika itu — serta menjadi pengajaran penting bagi Malaysia yang baru menapak dalam industri minyak.
Meneladani kesilapan Pertamina, Tun Abdul Razak bersama Tan Sri Azizan Zainul Abidin membangunkan Petronas berasaskan prinsip profesionalisme, disiplin dan meritokrasi, bukan pengaruh politik. Petronas ditadbir secara korporat, dengan struktur kawalan dan akauntabiliti yang ketat. Hasilnya, syarikat ini berkembang pesat dan kini beroperasi di lebih 50 buah negara di seluruh dunia.
Antara kejayaan besar Petronas ialah pembinaan Kompleks LNG Bintulu di Sarawak, yang merupakan salah satu kompleks gas asli cecair terbesar di dunia, serta pengendalian armada kapal LNG terbesar di Asia melalui anak syarikatnya, MISC Berhad.
Perbandingan angka membuktikan keberkesanan sistem tersebut. Pada tahun terkini, Petronas mencatat hasil (revenue) sekitar RM376 Bilion, dengan keuntungan bersih melebihi RM100 bilion.
Sebaliknya, Pertamina hanya mencatatkan hasil sekitar RM75 bilion setahun, dengan keuntungan bersih antara RM3 hingga RM4 bilion — jauh di bawah pencapaian Petronas .
Lebih membimbangkan, Pertamina terus bergelut dengan isu ketirisan dan skandal baharu hampir setiap tahun, termasuk yang terbaru digelar sebagai “Pertamina Gate”, melibatkan kerugian negara dianggarkan RM12 bilion.
Ironinya, Malaysia hanya memiliki sekitar satu pertiga sumber minyak dan gas berbanding Indonesia. Namun, dengan sistem pengurusan yang cekap, telus, dan berdisiplin, Petronas berjaya menggandakan hasilnya melebihi Pertamina.
Petronas kini bukan sahaja menjadi penyumbang utama pendapatan negara, malah menjadi simbol kejayaan Malaysia di peringkat global — daripada sektor tenaga, teknologi, hingga sukan Formula 1 (F1) yang turut ditaja syarikat tersebut.
Kisah Petronas dan Pertamina ibarat anak murid yang kini menjadi pengetua.Dari belajar kepada jiran serantau, Petronas kini berdiri megah sebagai ikon tenaga antarabangsa yang disegani — bukti bahawa kejayaan bukan hasil nasib, tetapi buah daripada disiplin, integriti, dan pengurusan profesional.
